İdari yargıda yazılı yargılama ve resen araştırma esastır. Mahkeme belge isteyebilir, teknik konuda keşif veya bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Tarafların delilleri açıklama ve zamanında sunma sorumluluğu devam eder.
Resen araştırma ne sağlar?
İYUK m.20 kapsamında mahkeme gerekli bilgi ve belgeleri isteyebilir. Özellikle işlem dosyası idarenin elindeyken bu imkân önemlidir. Ancak resen araştırma, davacının olayları ve iddialarını belirsiz bırakabileceği anlamına gelmez. İstenen belgenin hangi olguyu açıklayacağı gösterilmelidir.
Dava konusu işlemden önceki başvurular, kurum içi raporlar, değerlendirme tutanakları ve uygulama kayıtları uyuşmazlığın nedenini ortaya koyabilir. Belgelerin tarih sırası ve birbirleriyle ilişkisi açıklandığında mahkemenin incelemesi de somut bir çerçeveye oturur.
Ara kararın işlevi
Ara karar, davayı bitirmeyen ve incelemeyi ilerleten yargısal işlemdir. Mahkeme işlem dosyasını, belirli bir gerekçenin dayanağını veya uzman incelemesi için gerekli verileri isteyebilir. Ara karara verilen süre içinde cevap ve ekler hazırlanmalıdır.
Karşı tarafın sunduğu belgeler görüldüğünde yalnız sonuç değil, belgenin bütünlüğü ve iddialarla uyumu kontrol edilir. Eksik sayfa, tarih tutarsızlığı veya kararla ilgisiz bir belge varsa bunlar somut şekilde belirtilmelidir.
Keşif ve teknik inceleme
İmar, yapı, taşınmaz ve bazı zarar dosyalarında keşif yerindeki özellikleri tespit etmeye yardımcı olur. Bilirkişi ise özel veya teknik bilgi gerektiren sorulara cevap verir. Bilirkişi hukuki hükmün yerine geçmez; iptal veya tazminat sonucuna mahkeme karar verir.
- Bilirkişinin uzmanlığı uyuşmazlığa uygun mu?
- İnceleme için gerekli belgeler tam mı?
- Sorular cevaplanmış mı, yöntem açıklanmış mı?
- Rapor kendi içinde veya dosyayla çelişiyor mu?
- İtiraz için verilen süre ne zaman bitiyor?
Tanık ve belge düzeni
İdari yargıdaki tanık ve delil uygulamasının adli yargıdaki sözlü yargılama ile aynı olduğu varsayılmamalıdır. Olayı bilen kişilere ilişkin bilgiler, tutanaklar ve yazılı açıklamalar dosyanın niteliğine göre değerlendirilir. Hukuka aykırı elde edilen delilin kullanılması da ayrıca incelenir.
Deliller düzenli adlandırılmış ve ekler listesiyle sunulmalıdır. Bir ekran görüntüsünün hangi tarihte, hangi sistemden ve neyi göstermek için alındığı açıklanmazsa ispat değeri tartışmalı kalabilir.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.