İdari eylem, kamu hizmetinin yürütülmesi sırasında gerçekleşen fiilî faaliyet veya ihmal olabilir. İdari eylemden doğan zarar ile bir başvurunun cevapsız bırakılması farklı usul yollarına tabidir.
Eylem ile işlem arasındaki temel ayrım
İşlem hukuki sonuç yaratmaya yönelik bir karardır; eylem idarenin fiilî faaliyetini veya yerine getirmesi gereken hizmetteki ihmalini ifade eder. Kamu yapısının bakımının yapılmaması ile o yapıya ilişkin kapatma kararı aynı tür idari faaliyet değildir. Zararın hangi faaliyetten kaynaklandığı başvuru rejimini belirler.
Bazen bir işlem daha sonra uygulanarak zarar doğurur. Bu durumda yalnızca zararın fiilen meydana gelmesine bakıp her dosyayı İYUK m.13 kapsamına sokmak doğru değildir. İYUK m.12’nin işlemden kaynaklanan zararlar ve icra tarihiyle ilgili kuralları da değerlendirilir.
Hareketsizlik her zaman aynı anlama gelmez
İdarenin dilekçeye cevap vermemesi, koşulları varsa İYUK m.10 veya özel kanun uyarınca zımni ret doğurabilir. Buna karşılık güvenlik tedbiri alma, denetim yapma veya bakım hizmeti sunma yükümlülüğünü yerine getirmemesi hizmet kusuru tartışmasına neden olabilir. İlk durumda istenen işlem; ikinci durumda zarar doğuran hizmet eksikliği öne çıkar.
Örneğin ruhsat başvurusuna cevap verilmemesiyle belediyenin tehlikeli bir kamu yapısında önlem almaması farklı süreçlerdir. Her ikisinde “idare bir şey yapmadı” denilmesi, aynı dilekçe ve aynı sürenin kullanılmasını haklı kılmaz.
Eylemden doğan zararda belgeler
İYUK m.13’teki genel sistemde önce idareye başvuru gerekir; öğrenmeden itibaren bir yıl ve olaydan itibaren beş yıllık sınırlar gözetilir. Geç öğrenilen zarar, yanlış yargı kolu veya özel kanun nedeniyle farklılaşan durumlar belgelerle ayrıca incelenir.
- Olayı ve idarenin rolünü gösteren tutanak, fotoğraf ve kayıtlar.
- Zararın ve hizmetle bağlantısının öğrenildiği tarihe ilişkin belgeler.
- İlgili idareye yapılan tazminat başvurusu ve kayıt bilgisi.
- İdarenin cevabı veya cevapsız geçen sürenin çizelgesi.
- Zararın kapsamını gösteren sağlık, gelir, fatura ve teknik kayıtlar.
Sonuç ve başvuru yolu
İdari eylemden doğan zarar için açılacak dava çoğunlukla tam yargı davasıdır. Kamu kurumunun her fiilî davranışı idari yargının görev alanına girmeyebilir. Trafik kazaları, özel hukuk sözleşmeleri ve iş ilişkileri bu ayrımın dikkat gerektirdiği başlıklardır. Önce faaliyetin niteliği, sonra süre ve görev belirlenmelidir.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.