İdari işlem, idarenin kamu gücü kullanarak hukuki sonuç doğuran irade açıklamasıdır. İptal davasında belgenin adı değil, tamamlanmış ve kişinin hukuki durumunu etkileyen bir karar olup olmadığı önemlidir.
İşlemi tanımak
Ruhsat verilmesi, disiplin cezası uygulanması, bir atamanın yapılması veya talebin reddi farklı idari işlem örnekleridir. Bireysel işlem belirli kişi veya olaya yönelir; düzenleyici işlem daha genel ve soyut kurallar getirir. Aynı uyuşmazlıkta hem düzenleyici işleme hem onu uygulayan bireysel karara karşı başvuru gündeme gelebilir.
İdari işlem niteliğini belirlerken işlemi yapan tüzel kişilik, kullanılan yetki ve doğan hukuki sonuç birlikte incelenir. Bir kamu kurumunun özel hukuk sözleşmesindeki bütün açıklamaları, kamu kurumundan geldiği için idari işlem haline gelmez. Davanın görevli yargıda açılması bu nitelendirmeye bağlıdır.
Kesinlik ve yürütülmesi zorunluluk
İYUK m.14 kapsamında ilk incelemede işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu olup olmadığı araştırılır. Kesin işlem, idari karar sürecinde sonuca ulaşmış karardır. İcrai işlem kişinin hukuki durumunda etki doğurur. Bu kavramlar, kararın fiilen uygulanmış olmasından veya idarenin zor kullanmasından farklıdır.
Bir raporun öneri bölümü çoğu durumda hazırlık işlemidir. Raporu esas alarak verilen disiplin cezası ise ayrı bir nihai karardır. Ancak “bilgilendirme” başlığı taşıyan bir yazı kişinin başvurusunu kesin olarak reddediyor veya hakkını kullanmasını engelliyorsa, sadece başlığı nedeniyle inceleme dışı bırakılamaz.
Dava öncesi belge kontrolü
Soruşturma raporunun iptalini istemekle, rapora dayanılarak verilen cezanın iptalini istemek aynı değildir. Yanlış işlemin dava konusu yapılması süre ve kabul edilebilirlik sorununa yol açabilir. Davada hangi işlemin ortadan kaldırılmasının istendiği açıkça gösterilmelidir.
- Kararı tesis eden makam ve kararın tarih/sayısı.
- Yazının hazırlık, görüş, onay veya nihai karar niteliği.
- İşlemin değiştirdiği hak, yükümlülük veya statü.
- Özel kanunda zorunlu itiraz veya onay aşaması bulunması.
- Tebliğ edilen belgenin bütün ekleri ve kararın gerekçesi.
Örnek ve usul sonucu
Bir üniversite komisyonu öğrenci kaydının silinmesini önerdiğinde önce karar yetkisinin komisyonda mı yoksa başka bir kurulda mı bulunduğu kontrol edilir. Öneri henüz öğrencilik statüsünü değiştirmiyorsa nihai kararın ne olduğu belirlenir. Buna karşılık kayıt sistemi doğrudan kapatılmışsa işlemin fiilî ve hukuki etkisi araştırılır.
Kesinlik değerlendirmesi, başvuru yapılmasını veya süre kontrolünü ertelemek için gerekçe değildir. İşlem dosyası istenirken tebligat ve olası dava süresi birlikte takip edilmelidir.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.