İptal davasında işlemle hukuken korunabilir bir menfaat bağı; tam yargı davasında ise idari faaliyet nedeniyle kişisel hakkın doğrudan ihlali aranır. Bu iki ölçüt birbirinin yerine kullanılmaz.
Menfaat bağının işlevi
İptal davası kamu hukukuna ilişkin bir denetim yolu olmakla birlikte herkesin bütün idari işlemlere dava açabildiği genel bir denetim mekanizması değildir. İşlemle davacı arasında meşru, kişisel ve güncel menfaat ilişkisi bulunmalıdır. Muhatap sıfatı, taşınmazla ilişki, başvuru veya yarışma sürecindeki konum bu bağın kaynakları olabilir.
Menfaat ilişkisi her dosyada aynı dar ölçüyle incelenmez. Çevre, imar, meslek kuruluşu ve düzenleyici işlem uyuşmazlıklarında işlemin etkisi ve davacının hukuki konumu birlikte değerlendirilir. Sadece aynı şehirde yaşamak ya da konuya ilgi duymak her uyuşmazlıkta yeterli sayılmaz.
Tam yargı davasındaki farklı ölçüt
İYUK m.2’de tam yargı davası, idari işlem ve eylemlerden kişisel hakları doğrudan ihlal edilenlerin başvurusu olarak düzenlenir. Tazminat isteyen kişi zararının kendisine ait olduğunu, giderim isteme hakkını ve idari faaliyetle bağını göstermelidir.
Ölüm halinde destekten yoksun kalanların veya bedensel zarar halinde ilgili kişinin talepleri farklı hukuki temellere dayanabilir. Mirasçılık ile destek ilişkisi aynı kavram değildir. Davacı sıfatı ve talep kalemleri bu nedenle ayrı ayrı kurulmalıdır.
Tüzel kişiler ve temsil
Şirketin dava açmasında işlemden etkilenenin şirket mi ortağı mı olduğu önemlidir. Şirkete verilen para cezasına şirket yerine yalnızca ortağın kendi adına başvurması ehliyet sorununa yol açabilir. Dernek ve meslek kuruluşlarında kuruluş amacı, görev alanı ve dava açma yetkisi ayrıca değerlendirilir.
Temsil belgeleri ve organ kararları, içerikteki hukuka aykırılık kadar önemlidir. Menfaat veya hak ilişkisinin dilekçede hiç açıklanmaması, mahkemenin bağlantıyı kendiliğinden varsayacağı anlamına gelmez.
Varsayımsal örnek
Bir parselasyon işleminden etkilenen malik tapu kaydı ve parsel bilgileriyle bağını gösterebilir. Aynı işlem hakkında yalnızca genel bir şehircilik eleştirisi yapan kişi ise hukuken korunabilir menfaatini ayrıca açıklamak zorunda kalabilir. Hangi sonucu doğuracağı, işlemin etkisine ve güncel içtihat değerlendirmesine bağlıdır.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.