Kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu ile taşınmaz bedelinin belirlenmesi farklı yargı yollarına tabidir. Kamulaştırma kararının iptali idari yargıda; bedel tespiti ve tescil ise kural olarak adli yargıda incelenir. Hukuki el atma dosyalarında güncel mevzuat ve geçiş dönemi ayrıca kontrol edilmelidir.
İki farklı soru
İdarenin bu taşınmazı bu amaçla kamulaştırması hukuka uygun mu sorusu ile taşınmazın gerçek karşılığı ne kadar sorusu aynı değildir. İlkinde kamu yararı, yetki, usul ve amaç; ikincisinde değerleme ölçütleri ve bedel belirlenir. Bir davada yapılan itiraz diğer davanın yerine geçmez.
| Uyuşmazlık | Genel yönelim | Dikkat edilecek ayrım |
|---|---|---|
| Kamulaştırma işleminin iptali | İdari yargı | Özel dava süresi ve kamu yararı kararı |
| Bedel tespiti ve tescil | Asliye hukuk mahkemesi | Değerleme ve tescil süreci |
| Fiilî kamulaştırmasız el atma | Genel olarak adli yargı | El atma tarihi ve özel hükümler |
| İmar planı kısıtlamasından doğan hukuki el atma | Güncel rejim ve dava tarihiyle belirlenir | 2025 AYM iptali ve sonraki düzenlemeler |
Süre neden özellikle kontrol edilmeli?
2942 sayılı Kanunun 14. maddesi, m.10 kapsamındaki usulüne uygun bildirimle bağlantılı özel dava süresi öngörür. Bu alanda genel altmış günlük idari dava süresine otomatik güvenmek hata olabilir. Bildirimin ne olduğu ve hangi işleme ilişkin bulunduğu incelenmelidir.
Bedel davasındaki dilekçenin tebliği, idari iptal davası takvimini de etkileyebilir. Hukuka uygunluk itirazı varsa belgeler alınır alınmaz iki süreç birlikte planlanır. Mahkeme kararı bulunmadan salt dava açılmasının tescil sürecini her durumda durdurduğu varsayılmaz.
Hukuki el atmada değişen rejim
AYM, E.2024/135 dosyasında 16 Ocak 2025'te 2942 Ek m.1'deki bedele ilişkin adli yargı yolunu düzenleyen cümleyi iptal etmiş, yürürlüğü dokuz ay ertelemiştir. Resmî açıklama 30 Nisan 2025 tarihlidir. Bu nedenle yalnızca eski kanun metnine dayanarak bütün hukuki el atma davalarına adli yargı demek güncel bir yaklaşım değildir.
Görev belirlenirken dava tarihi, iptal hükmünün yürürlüğü, sonradan yürürlüğe giren düzenleme bulunup bulunmadığı ve Uyuşmazlık Mahkemesi yaklaşımı araştırılır. Planın iptali talebiyle bedel/tazminat talebi ayrıca ayrıştırılır. Belgesi görülmeyen hukuki el atma dosyası için bu merkezdeki araç kesin mahkeme sonucu üretmez.
Dosyada bulunması gerekenler
Tapu, plan ve imar durumu, kamu yararı ve kamulaştırma kararları, satın alma görüşmeleri, m.10 bildirimi, mahkeme evrakı ve fiilî kullanım belgeleri birlikte değerlendirilir. Aynı taşınmaz için birden fazla hukuki yolun gerekli olması mümkündür.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.