Görev, uyuşmazlığa hangi yargı kolu ve mahkeme türünün; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Kamu kurumunun taraf olması, tek başına idari yargı ve kurum merkezindeki mahkeme sonucunu doğurmaz.
Önce yargı kolu
İdari işlemin iptali ve idari faaliyetten doğan bazı tazminat davaları idari yargıda görülür. Kamu kurumunun özel hukuk sözleşmesinden, işçilik ilişkisinden veya özel kanunla adli yargıya bırakılan bir faaliyetten doğan uyuşmazlıkları başka bir rejime tabi olabilir.
Sulh ceza hâkimliğine yapılan kabahat başvurusu idare mahkemesinde açılan iptal davasıyla aynı değildir. Para cezasının adı, kanuni dayanağı ve birlikte tesis edilen başka yaptırım olup olmadığı araştırılmalıdır. Hatalı yargı kolu seçimi süre ve gider riski doğurur.
İdare, vergi ve Danıştay ayrımı
2576 sayılı Kanun idare ve vergi mahkemelerinin görev alanını; 2575 sayılı Kanun Danıştayın ilk derece görevlerini düzenler. İdare mahkemesi genel görevli olmakla birlikte vergi uyuşmazlıkları ve Danıştayda ilk derece görülmesi gereken davalar ayrıdır.
Vergi mahkemesi, her kamu alacağı veya kurumun verdiği her ceza için görevli değildir. Uyuşmazlığın vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümle ilişkisi ve özel görev hükümleri incelenir. Danıştay da yalnızca en üst derece inceleme mercii değildir; kanunda sayılan bazı işlemleri ilk derece mahkemesi olarak denetler.
Yer bakımından yetki
Askerî hizmetle ilgili İYUK m.20/C gibi özel yetki kuralları da vardır. Bir kamu görevlisinin ikamet ettiği şehir, her dosyada yetkili mahkemenin bulunduğu şehir değildir.
| Uyuşmazlık | İlk bakılacak hüküm | İnceleme konusu |
|---|---|---|
| Genel idari işlem | İYUK m.32 | İşlemi yapan idari merciin bulunduğu yer. |
| Kamu görevlisi | İYUK m.33 | Atama, nakil, görevden çıkarma, özlük hakkı türüne göre özel yer kuralları. |
| Taşınmaz ve imar | İYUK m.34 | Taşınmazın bulunduğu yer. |
| Tam yargı | İYUK m.36 ve özel hükümler | Hizmetin görüldüğü, eylemin yapıldığı veya kanunda belirtilen diğer yer. |
Yanlış mahkemeye başvurunun sonucu
Görev veya yetki mahkemece ilk incelemede ele alınır; yargılama sırasında da gündeme gelebilir. Aynı yargı kolu içindeki gönderme ile adli ve idari yargı arasındaki görev uyuşmazlığı aynı usulü izlemez. İYUK m.9’daki koruyucu kuralların uygulanması için koşullar ve kesinleşme tarihi ayrıca incelenir.
Görevsizlik kararından sonra hiçbir işlem yapmadan beklemek doğru değildir. Kararın kesinleşmesi, başvuru süresi ve görevli mercide yapılması gereken işlem dosya üzerinden takip edilmelidir.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.