İmar planının hukuka uygunluğu şehircilik ilkeleri, planlama esasları, kamu yararı ve üst ölçekli planlarla uyum üzerinden incelenir. Askı ilanı, itiraz, uygulama işlemi ve dava süresi birbirine bağlı fakat ayrı aşamalardır.
Nazım ve uygulama imar planı
Nazım plan genel arazi kullanımını ve gelişme yönünü belirler; uygulama imar planı daha ayrıntılı yapılaşma ve uygulama koşullarını gösterir. Plan notları, pafta ve açıklama raporu planın birlikte okunması gereken parçalarıdır. Sadece parsel üzerindeki renk veya kısaltmayla hukuki sonuca varılmamalıdır.
Plan kademelenmesi önemlidir. Alt ölçekli planın üst ölçekli planla çelişmesi, tek parsel yararı için teknik gerekçesiz değişiklik yapılması veya gerekli kurum görüşlerinin alınmaması iptal incelemesine konu olabilir. Buna karşılık malikin beklentisinin karşılanmaması tek başına planın hukuka aykırı olduğunu göstermez.
Kim dava açabilir?
Taşınmaz maliki, komşu parsel sahibi veya planla güncel ve meşru menfaat bağlantısı bulunan kişi dava açabilir. Menfaat ilişkisi uyuşmazlığın özelliğine göre açıklanır. Her vatandaşın Türkiye'nin herhangi bir yerindeki bütün planları hiçbir bağlantı göstermeden dava edebileceği varsayılmamalıdır.
Meslek kuruluşları ve diğer tüzel kişilerin ehliyeti de kuruluş amaçları ve ilgili düzenlemelerle değerlendirilir. Tapu kaydı, etki alanı ve değişikliğin somut sonuçları menfaat bağlantısını görünür kılar.
Askı ve süre takibi
3194 sayılı Kanunun 8. maddesindeki ilan ve itiraz sistemi, planın türü ve özel mevzuatla birlikte incelenir. Askı başlangıç-bitiş tutanakları, elektronik ilanlar ve verilen itiraz dilekçesi korunur. İtirazın dava süresine etkisi ve cevapsızlık sonucu ayrı takvimlenir.
İYUK m.7/4 uyarınca düzenleyici işlemin uygulanması üzerine düzenleyici işlem, uygulama işlemi veya ikisi birlikte dava konusu edilebilir. Ancak hangi işlemin gerçekten uygulama işlemi sayıldığı somutlaştırılmalıdır. Eski plan hakkında tekrar bilgi istemek her durumda yeni dava süresi yaratmaz.
Teknik inceleme ve bilirkişi
Plan paftaları, plan notları, açıklama raporu, üst ölçekli planlar, kurum görüşleri ve nüfus/donatı verileri dosyaya getirtilir. Keşif ve şehir planlama uzmanlığı gerektiren bilirkişi incelemesi gündeme gelebilir. Rapora itiraz, sonuca katılmamakla sınırlı kalmamalı; kullanılan veri, yöntem ve plan hiyerarşisi üzerinden yapılmalıdır.
Varsayımsal örnek
Konut alanındaki parkın ticaret alanına dönüştürüldüğü varsayımında değişikliğin sosyal donatı dengesine, erişime ve çevre kullanımına etkisi araştırılır. Eşdeğer alan ayrılıp ayrılmadığı ve plan raporundaki gerekçe teknik olarak değerlendirilir. Malikin ekonomik yararı kamu yararı incelemesinin yerine geçmez.
Kararın etkisi
Planın iptaliyle ruhsatın, parselasyonun veya tapu kayıtlarının durumu her zaman kendiliğinden ve aynı şekilde çözülmez. Bağlı işlemler, kazanılmış hak tartışması ve yeni planlama yükümlülüğü ayrıca incelenir. Plan nedeniyle uzun süreli mülkiyet kısıtlaması varsa bedel ve tazminat yolları farklı bir değerlendirme gerektirir.
Kaynaklar
Kanun metni, ilgili madde ve somut olay birlikte değerlendirilmelidir. Değişiklik ve yürürlük bilgileri için resmî metinleri kontrol ediniz.
Bu konuyla bağlantılı rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın belgeleri, süreleri ve uygulanacak özel hükümler incelenmeden kesin hukuki sonuç çıkarılamaz.